W wieku 15 lat można pracować w biurze, sklepie, studiu, agencji, na stanowisku zdalnym i w rodzinnej firmie, ale tylko na umowie o pracę w celu nauki zawodu albo przy pracach lekkich, albo na zleceniu za zgodą rodzica. Nie wolno zatrudniać 15-latka przy pracach wzbronionych, takich jak dźwiganie, praca na wysokości, kontakt z chemikaliami czy obsługa maszyn. Poniżej zestawiamy typowe miejsca pracy z umową, limitem godzin i dokumentem, który firma musi mieć przed pierwszym dniem.
Gdzie 15-latek może pracować i na jakich warunkach
Pracownik w wieku 15 lat to młodociany według Kodeksu pracy (art. 190), pod warunkiem że ukończył szkołę podstawową. Poniższa tabela pokazuje miejsca, o które pytają firmy i rodzice, ocenione pod kątem przepisów.
Biuro, praca administracyjna
- Czy wolno
- tak
- Umowa
- prace lekkie lub zlecenie
- Na co uważać
- ekran nie dłużej niż połowa dnia pracy
Praca zdalna przy laptopie
- Czy wolno
- tak
- Umowa
- prace lekkie lub zlecenie
- Na co uważać
- ewidencja godzin i zgoda rodzica
Sklep, układanie towaru lekkiego
- Czy wolno
- tak, z ograniczeniem
- Umowa
- prace lekkie lub nauka zawodu
- Na co uważać
- limity dźwigania, brak pracy przy kasie nocą
Studio graficzne, foto, agencja
- Czy wolno
- tak
- Umowa
- nauka zawodu lub prace lekkie
- Na co uważać
- wykaz prac lekkich zatwierdzony przez inspektora
Firma rodzinna rodzica
- Czy wolno
- tak, jak każdy młodociany
- Umowa
- umowa o pracę
- Na co uważać
- te same limity i badania, brak wyjątku dla rodziny
Gastronomia, kuchnia
- Czy wolno
- tylko wybrane zadania
- Umowa
- nauka zawodu
- Na co uważać
- ostre narzędzia, gorące powierzchnie, praca wzbroniona
Budowa, magazyn, produkcja
- Czy wolno
- nie, poza nauką zawodu
- Umowa
- nauka zawodu
- Na co uważać
- prace wzbronione młodocianym
Plan filmowy, reklama, sport
- Czy wolno
- tylko za zezwoleniem
- Umowa
- zlecenie z zezwoleniem inspektora
- Na co uważać
- art. 304¹ Kodeksu pracy dla osób poniżej 16 lat
Przy pracach lekkich w roku szkolnym obowiązuje limit 12 godzin tygodniowo i 2 godzin w dzień nauki, w ferie do 35 godzin tygodniowo. Pracować nie wolno między 22 a 6 i w nadgodzinach. Pełne limity z przykładami opisuje poradnik ile godzin może pracować 15-latek.
Gdzie można pracować w wieku 15 lat bez ryzyka dla firmy
Najmniej problemów mają firmy, które dają zadania biurowe i zdalne. Ryzyko prac wzbronionych jest tu niskie, bo nie ma dźwigania, chemii ani maszyn, a godziny łatwo zapisać w ewidencji. Jedyny przepis, który wymaga uwagi, to praca przy monitorze, która nie może zajmować więcej niż połowy dobowego wymiaru czasu.
Przykłady zadań, które firmy ogłaszają najczęściej, to moderacja komentarzy, testy aplikacji, wprowadzanie danych, korepetycje online i porządkowanie plików w chmurze. Tabelę tych zadań z umową i ryzykiem znajdziesz na stronie praca online dla nieletnich, a pracę z mediami społecznościowymi omawia poradnik zatrudnienie nastolatka do social media.
Przykład studia fotograficznego, które zatrudnia 15-latkę
Studio z Gdańska szuka asystenta do porządkowania zdjęć i przygotowania plików dla klientów. Zgłasza się 15-latka, która skończyła podstawówkę i chodzi do pierwszej klasy liceum. Studio zatrudnia ją na umowie o pracę przy pracach lekkich.
Studio zbiera świadectwo, orzeczenie lekarza medycyny pracy, zgodę rodzica i oświadczenie o innej pracy, a w wykazie prac lekkich opisuje zadanie jako sortowanie plików przy komputerze, z przerwami i z pracą przy monitorze nie dłużej niż połowa dnia. Grafik to wtorek i czwartek po 2 godziny oraz sobota 4 godziny, razem 8 godzin tygodniowo. Przy stawce minimalnej 31,40 zł brutto za godzinę daje to 251,20 zł tygodniowo, czyli 1 004,80 zł brutto za cztery tygodnie, plus składki pracodawcy. W wakacje studio zwiększa wymiar do 30 godzin, ale nie więcej niż 6 godzin dziennie.
Zadania studia, które wymagają stania z ciężkim sprzętem lub pracy w ciemni z chemią, zostają poza ofertą, bo to prace wzbronione. Listę znajdziesz w poradniku wykaz prac wzbronionych młodocianym.
Co firma musi mieć przed pierwszym dniem 15-latka
- świadectwo ukończenia szkoły podstawowej,
- orzeczenie lekarza medycyny pracy, na które firma wydaje skierowanie (szczegóły w poradniku badania lekarskie młodocianego pracownika),
- zgoda rodzica na umowę,
- przy pracach lekkich zatwierdzony wykaz prac lekkich dla młodocianych,
- szkolenie wstępne BHP i informacja o ryzyku zawodowym.
Umówienie 15-latka do lekarza medycyny pracy zajmuje zwykle kilka dni, więc firma, która planuje start po feriach, zaczyna wcześniej. Wiele przychodni prowadzi rejestrację przez internet, a system rezerwacji wizyt w przychodni pokazuje, jak taka rejestracja wygląda od strony placówki.
Gdzie nie można pracować w wieku 15 lat
Nie można pracować w miejscach i przy zadaniach z listy prac wzbronionych, czyli przy ciężkim dźwiganiu, na wysokościach, przy maszynach z ruchomymi elementami, w kontakcie z substancjami szkodliwymi, w nocy i w nadgodzinach. Nie wolno też zatrudniać 15-latka bez umowy, na zasadzie „pomóż nam za kieszonkowe”. Praca bez umowy to wykroczenie firmy, a za naruszenie przepisów o młodocianych grozi grzywna od 1 000 do 30 000 zł (art. 281 Kodeksu pracy).
Jak portal pomaga ogłosić miejsce pracy dla 15-latka
- 01 Wybierasz plan firmowy w cenniku i zakładasz konto firmy.
- 02 Kreator ofert prowadzi Cię przez opis zadania i godzin, a przed publikacją porównuje go z listą prac wzbronionych.
- 03 Moderacja sprawdza firmę i ofertę.
- 04 Kandydat zgłasza się razem z rodzicem, który zna ofertę.
- 05 W panelu trzymasz dokumenty ucznia z terminem ważności i ewidencję godzin z limitem.
Portal publikuje oferty zdalne i biurowe. Jak napisać ogłoszenie, opisuje strona ogłoszenie o pracę dla młodzieży.
Gdzie sprawdzić przepisy
Zatrudnianie młodocianych reguluje dział dziewiąty Kodeksu pracy (art. 190 do 206), a prace wzbronione rozporządzenie Rady Ministrów. Aktualne teksty znajdziesz w Internetowym Systemie Aktów Prawnych, a wyjaśnienia dla pracodawców na stronie Państwowej Inspekcji Pracy.
Pytania o miejsce pracy dla 15-latka
Gdzie można pracować w wieku 15 lat
W biurze, na stanowisku zdalnym, w sklepie przy lekkich zadaniach, w studiu lub agencji, na umowie o pracę przy pracach lekkich albo w nauce zawodu, a także na zleceniu za zgodą rodzica. Praca musi mieć limit godzin i nie może być pracą wzbronioną.
Czy 15-latek może pracować w sklepie
Tak, przy lekkich zadaniach, takich jak układanie lekkiego towaru, na umowie o pracę przy pracach lekkich albo w nauce zawodu. Nie może dźwigać ponad dozwolone normy ani pracować w nocy, a firma musi mieć zatwierdzony wykaz prac lekkich.
Czy 15-latek może pracować w firmie rodzica
Tak, ale na tych samych zasadach co inne młodociane osoby. Potrzebna jest umowa, badania, limity godzin i zgoda na prace lekkie. Rodzinne więzi nie zwalniają z żadnego obowiązku z Kodeksu pracy.
Czy 15-latek może pracować bez umowy
Nie. Praca bez umowy jest wykroczeniem pracodawcy, a młodociany nie ma wtedy ubezpieczenia ani ochrony przed nadgodzinami. Firma musi zawrzeć umowę pisemną i zapisywać godziny.
Jak portal pomaga ogłosić miejsce pracy dla 15-latka
Kreator ofert sprawdza zadania z listą prac wzbronionych, moderacja weryfikuje firmę, rodzic zna ofertę przed kontaktem, a panel firmy trzyma dokumenty i godziny.