Pracownik młodociany według Kodeksu pracy to osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat (art. 190). Firma może ją zatrudnić na umowie o pracę tylko w celu przygotowania zawodowego albo przy pracach lekkich, po ukończeniu przez nią szkoły podstawowej i z orzeczeniem lekarskim. Dział dziewiąty Kodeksu pracy dokłada do tego limity godzin, zakaz nocy i nadgodzin, listę prac wzbronionych i dłuższy urlop. Poniżej każdy z tych przepisów zamieniliśmy na konkretne zadanie dla firmy i dokument, który powinien leżeć w teczce ucznia.
Obowiązki pracodawcy wobec młodocianego przepis po przepisie
Tabela jest ułożona w kolejności, w jakiej firma spotyka te przepisy: od rekrutacji do końca umowy. Ostatnia kolumna to dokument, o który inspektor pracy zapyta przy kontroli.
art. 190
- Co mówi
- młodociany to osoba od 15 do 18 lat, młodszych zatrudniać nie wolno poza wyjątkami
- Co robi firma
- sprawdza datę urodzenia przy rekrutacji
- Dokument w teczce
- kopia dokumentu z datą urodzenia albo oświadczenie
art. 191
- Co mówi
- zatrudnić można osobę po szkole podstawowej, z orzeczeniem lekarskim
- Co robi firma
- zbiera świadectwo szkolne i kieruje na badania
- Dokument w teczce
- świadectwo, skierowanie, orzeczenie
art. 197
- Co mówi
- przygotowanie zawodowe to nauka zawodu albo przyuczenie do pracy
- Co robi firma
- wybiera rodzaj umowy i program
- Dokument w teczce
- umowa o pracę z programem
art. 200¹
- Co mówi
- prace lekkie tylko z wykazu zatwierdzonego przez inspektora pracy
- Co robi firma
- ustala wykaz, zgoda lekarza, zatwierdzenie
- Dokument w teczce
- wykaz, decyzja, podpis ucznia
art. 200²
- Co mówi
- przy pracach lekkich 12 h w tygodniu w roku szkolnym, 2 h w dzień nauki, 35 h w ferie
- Co robi firma
- układa grafik pod plan lekcji, bierze oświadczenie o innej pracy
- Dokument w teczce
- grafik, oświadczenie
art. 201
- Co mówi
- badania wstępne, okresowe i kontrolne, informacja o ryzyku także dla rodzica
- Co robi firma
- pilnuje terminów orzeczeń
- Dokument w teczce
- orzeczenia, potwierdzenie informacji
art. 202
- Co mówi
- do 16 lat najwyżej 6 h na dobę, powyżej 16 lat najwyżej 8 h, nauka wliczana do czasu pracy
- Co robi firma
- liczy lekcje w czasie pracy, daje 30 min przerwy przy dniu ponad 4,5 h
- Dokument w teczce
- ewidencja czasu pracy
art. 203
- Co mówi
- zakaz nadgodzin i pracy w porze nocnej
- Co robi firma
- nie planuje pracy po 22 ani przed 6
- Dokument w teczce
- ewidencja czasu pracy
art. 204
- Co mówi
- zakaz prac wzbronionych młodocianym
- Co robi firma
- porównuje zadania z rozporządzeniem
- Dokument w teczce
- ocena ryzyka stanowiska
art. 205
- Co mówi
- urlop 12 dni po 6 miesiącach i 26 dni po roku
- Co robi firma
- planuje urlop w czasie ferii
- Dokument w teczce
- karta urlopowa
Najwięcej kłopotów w praktyce sprawia relacja art. 200² i art. 202. Limit 6 albo 8 godzin dotyczy każdego młodocianego, ale przy pracach lekkich w roku szkolnym obowiązuje znacznie niższy limit 12 godzin tygodniowo. Uczeń na pracach lekkich nie może więc pracować na pół etatu w trakcie roku szkolnego, nawet jeśli dobowy limit by na to pozwalał.
Co firma musi mieć przed pierwszym dniem pracy młodocianego
Kodeks pracy nie pozwala dopuścić młodocianego do pracy „na próbę”, zanim firma skompletuje dokumenty. Lista na pierwszy dzień wygląda tak:
- świadectwo ukończenia szkoły podstawowej,
- orzeczenie lekarza medycyny pracy, że praca nie zagraża zdrowiu, opisane w poradniku badania lekarskie młodocianego pracownika,
- przy pracach lekkich zatwierdzony wykaz prac lekkich dla młodocianych i podpis ucznia pod nim,
- oświadczenie ucznia o zatrudnieniu albo niezatrudnieniu u innego pracodawcy,
- zgoda rodzica na zawarcie umowy, bo młodociany ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych,
- szkolenie wstępne BHP i informacja o ryzyku zawodowym przekazana uczniowi i rodzicowi.
Sama umowa jest pisemna i wskazuje rodzaj pracy, wymiar czasu pracy i wynagrodzenie. Zapisy umowy dla obu ścieżek, nauki zawodu i prac lekkich, zestawia strona umowa o pracę z młodocianym.
Czas pracy pracownika młodocianego w Kodeksie pracy
Dla firmy najważniejsza jest kolumna "jaki limit obowiązuje mojego ucznia". Zależy ona od celu zatrudnienia, wieku i tego, czy trwa rok szkolny.
Nauka zawodu, do 16 lat
- Limit dobowy
- 6 godzin
- Limit tygodniowy
- 30 godzin przy pięciu dniach
Nauka zawodu, powyżej 16 lat
- Limit dobowy
- 8 godzin
- Limit tygodniowy
- 40 godzin
Prace lekkie, rok szkolny, dzień z lekcjami
- Limit dobowy
- 2 godziny
- Limit tygodniowy
- 12 godzin łącznie
Prace lekkie, ferie i wakacje, do 16 lat
- Limit dobowy
- 6 godzin
- Limit tygodniowy
- 35 godzin
Prace lekkie, ferie i wakacje, powyżej 16 lat
- Limit dobowy
- 7 godzin
- Limit tygodniowy
- 35 godzin
Do tego zawsze dochodzi zakaz pracy od 22 do 6, zakaz nadgodzin i 30 minut przerwy wliczanej do czasu pracy, gdy dzień trwa dłużej niż 4,5 godziny. Grafiki dla poszczególnych sytuacji rozpisuje poradnik ile godzin może pracować młodociany, a sposób dokumentowania godzin poradnik ewidencja czasu pracy młodocianego pracownika.
Przykład agencji, która zatrudnia dwóch uczniów na dwa różne sposoby
Agencja reklamowa z Poznania zatrudnia dwóch młodocianych. Pierwszy, 17-latek, uczy się zawodu technik grafiki i poligrafii cyfrowej w szkole branżowej i ma z agencją umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Drugi, 16-latek z liceum, pomaga przy mediach społecznościowych na umowie o pracę przy pracach lekkich.
Dla pierwszego limit to 8 godzin na dobę z wliczeniem zajęć w szkole. W dni, gdy ma 6 godzin lekcji, agencja może zaplanować mu tylko 2 godziny zajęć praktycznych. Wynagrodzenie liczy się procentowo od przeciętnego wynagrodzenia, co opisuje poradnik wynagrodzenie młodocianego pracownika.
Dla drugiego obowiązuje art. 200²: w roku szkolnym 12 godzin tygodniowo i 2 godziny w dzień nauki. Agencja daje mu wtorek i czwartek po 2 godziny oraz sobotę 6 godzin, razem 10 godzin. Płaci co najmniej stawkę minimalną, w 2026 roku 31,40 zł brutto za godzinę, czyli przy 10 godzinach tygodniowo około 1 256 zł brutto za cztery tygodnie. W wakacje może podnieść grafik do 35 godzin tygodniowo, ale nie więcej niż 7 godzin dziennie.
Obu uczniów obowiązuje ta sama lista prac wzbronionych. W agencji najważniejsza pozycja to obsługa monitora przez więcej niż połowę dnia pracy, dlatego oba grafiki przeplatają pracę przy ekranie z burzą mózgów, sesjami zdjęciowymi i porządkowaniem materiałów. Całą listę omawia poradnik wykaz prac wzbronionych młodocianym.
Urlop i zwolnienia w Kodeksie pracy dla młodocianego
Młodociany nabywa prawo do 12 dni roboczych urlopu po 6 miesiącach od rozpoczęcia pierwszej pracy, a po roku pracy do 26 dni. Urlop uczniowi szkoły udziela się w czasie ferii szkolnych, a na jego wniosek w ferie można dać także urlop bezpłatny, łącznie z wypoczynkowym do 2 miesięcy. W roku, w którym młodociany kończy 18 lat, przysługuje mu 20 dni, jeśli prawo do urlopu nabył wcześniej. Szczegóły z przykładami opisują poradniki urlop młodocianego pracownika i pracownik młodociany po ukończeniu 18 lat.
Co grozi firmie za naruszenie przepisów o młodocianych
Naruszenie przepisów o zatrudnianiu młodocianych, w tym praca ponad limit, praca w nocy, brak badań albo praca przy pracach wzbronionych, jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. Inspektor pracy może nałożyć mandat, a sąd grzywnę od 1 000 do 30 000 zł (art. 281 Kodeksu pracy). Przy kontroli inspektorzy najczęściej sprawdzają trzy rzeczy: zatwierdzony wykaz prac lekkich, ewidencję godzin zestawioną z planem lekcji i ważne orzeczenie lekarskie. Wszystkie trzy da się przygotować, zanim uczeń zacznie pracę.
Jak portal pomaga stosować Kodeks pracy wobec młodocianych
Panel firmy zamienia tabelę z początku tego poradnika w teczkę ucznia. Zapisujesz w niej orzeczenie, BHP, zgodę rodzica, oświadczenie o innej pracy i podpis pod wykazem prac lekkich, każdy dokument z terminem ważności i przypomnieniem. Ewidencja godzin zna wiek ucznia i rodzaj umowy, więc ostrzega przed przekroczeniem 2 godzin w dzień nauki, 12 w tygodniu albo 8 na dobę. Kreator ofert sprawdza zadania z listą prac wzbronionych, zanim ogłoszenie zobaczy kandydat. Pełne kroki zatrudnienia opisuje strona zatrudnienie młodocianego, a plany firmowe są w cenniku.
Gdzie sprawdzić przepisy
Zasady opisuje dział dziewiąty Kodeksu pracy, "Zatrudnianie młodocianych" (art. 190 do 206), a listę prac wzbronionych rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym. Aktualne teksty znajdziesz w Internetowym Systemie Aktów Prawnych, a wyjaśnienia dla pracodawców na stronie Państwowej Inspekcji Pracy.
Pytania o pracownika młodocianego w Kodeksie pracy
Kto jest pracownikiem młodocianym według Kodeksu pracy
Pracownikiem młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat, zatrudniona na umowie o pracę. Kodeks pracy pozwala ją zatrudnić tylko w celu przygotowania zawodowego albo przy pracach lekkich, po ukończeniu szkoły podstawowej i z orzeczeniem lekarskim.
Ile godzin może pracować pracownik młodociany
Młodociany do 16 lat pracuje najwyżej 6 godzin na dobę, a powyżej 16 lat najwyżej 8, z wliczeniem nauki w szkole. Przy pracach lekkich w roku szkolnym limit wynosi 12 godzin tygodniowo i 2 godziny w dzień nauki, a w ferie 35 godzin tygodniowo.
Czy młodociany może pracować w nocy lub w nadgodzinach
Nie. Kodeks pracy zakazuje zatrudniania młodocianych w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej, która dla nich obejmuje czas między 22 a 6. Zgoda ucznia ani rodzica tego nie zmienia, a naruszenie zakazu grozi grzywną.
Jaki urlop przysługuje pracownikowi młodocianemu
Po 6 miesiącach pracy młodociany ma prawo do 12 dni roboczych urlopu, a po roku do 26 dni. Uczniowi udziela się urlopu w czasie ferii szkolnych. W roku, w którym kończy 18 lat, przysługuje mu 20 dni.
Jak portal pomaga pracodawcy młodocianego
Panel firmy trzyma dokumenty ucznia z terminem ważności, ewidencja ostrzega przed przekroczeniem limitu godzin dla wieku i rodzaju umowy, a kreator ofert sprawdza zadania z listą prac wzbronionych.